In Memoriam: Annette Karmiloff-Smith

23 december 2016

Op maandag 19 december 2016 overleed professor Annette Karmiloff-Smith op 78-jarige leeftijd na een langdurig en slopend ziekbed. Zij was een autoriteit op het gebied van de cognitieve ontwikkelingspsychologie en ontwikkelingsstoornissen. In 2010 ontving zij van de Universiteit van Amsterdam een eredoctoraat.

Annette Karmiloff-Smith verrichtte haar promotieonderzoek in Genève onder supervisie van Bärbel Inhelder en Jean Piaget. Hier ontwikkelde zij haar perspectief op cognitieve ontwikkeling dat zij later zou uitwerken in haar invloedrijke boek met de titel Beyond modularity: A developmental perspective on cognitive science (1995). In dit boek probeerde zij een brug te slaan tussen het cognitieve constructivisme van Jean Piaget en het nativisme van Jerry Fodor. De menselijke geest/het menselijk brein bestaat niet uit een enkel, algemeen mechanisme dat betrekking heeft op alle cognitieve domeinen (e.g., Piaget), maar is ook niet samengesteld uit aangeboren en specifieke modules die afgeschermd zijn van een hogere orde, een centraal mechanisme (e.g., Fodor). In haar boek betoogde Karmiloff-Smith dat er bij de geboorte sprake is van domein-relevante mechanismen die voor sommige informatie gevoeliger zijn dan voor andere en dat deze mechanismen gedurende de ontwikkeling in contact met de omgeving domein-specifiek worden.

Het door Karmiloff-Smith ontwikkelde perspectief op de cognitieve ontwikkeling heeft belangrijke implicaties voor het begrip van ontwikkelingsstoornissen. Volgens haar moeten ontwikkelingsstoornissen begrepen worden in termen van hun dynamisch verloop, waarbij kleine verschillen in de vroege ontwikkeling kunnen leiden tot uiteenlopende stoornissen later in de ontwikkeling. Het is dan ook niet vruchtbaar om ontwikkelingsstoornissen te bestuderen in termen van hun eindtoestand in de kindertijd of volwassenheid, waarbij wordt aangenomen dat de stoornis sommige mechanismen heeft aangetast (zoals een theory of mind-module bij autisme) maar andere intact heeft gelaten. Het onderzoek naar ontwikkelingsstoornissen moet zich op de vroege kindertijd richten, waarbij een longitudinale analyse antwoord moet geven op de vraag hoe alternatieve ontwikkelingspaden kunnen leiden tot verschillende fenotypische uitkomsten. ‘Ontwikkeling’ is het sleutelwoord.

Annette Karmiloff-Smith heeft na haar promotieonderzoek in Genève gewerkt aan verschillende instituten waaronder het Max Planck Instituut voor Psycholinguistiek in Nijmegen. Het grootste deel van haar werkzame leven is zij echter verbonden geweest aan de Neurocognitive Development Unit van het Institute of Child Health, University College London. Naderhand was zij als Professorial Research Fellow verbonden aan het Centre for Brain & Cognitive Development van Birkbeck, University of London. Annette Karmiloff-Smith heeft meer dan een dozijn boeken geschreven en honderden artikelen en commentaren zijn van haar hand verschenen. Haar werk is in meerdere talen vertaald en wordt wereldwijd geciteerd. Haar werk heeft een grote impact gehad op de ontwikkelingspsychologie en cognitieve neurowetenschappen, ook in Nederland. Met haar overlijden heeft de wetenschap een groot inspirator en een voorbeeldig mens verloren.

Maurits van der Molen, erepromotor van Annette Karmiloff-Smith en emeritus hoogleraar Ontwikkelingspsychologie

Gepubliceerd door  UvA Persvoorlichting