De bewakers van Westerbork

Frank van Riet beschrijft hoe kamp Westerbork, het Nederlandse voorportaal van de Holocaust, werd geleid en bewaakt; een vergeten hoofdstuk uit de geschiedenis van Nederland in oorlogstijd .

Riet

Toen de SS in juli 1942 kamp Westerbork overnam, dat in 1939 gebouwd werd als Centraal Vluchtelingenkamp, kreeg het zijn nieuwe functie als Durchgangslager voor Joden, Sinti en Roma. Orde en tucht werden nog belangrijker dan voorheen. Na de overname werden wachttorens gebouwd, prikkeldraadversperringen aangelegd en een kampgracht gegraven. Het was niet nodig om de bestaande kamporganisatie de veranderen.

Voor de bewaking van kamp Westerbork waren geen brute sadisten nodig, zoals in andere kampen wel het geval was. SS-commandant Albert Konrad Gemmeker was verantwoordelijk voor de dagelijkse gang van zaken, orde en rust, maar vooral de transporten het ‘Oosten’. Gemmeker had slechts een tiental SS'ers tot zijn beschikking. Zij kregen hulp van de uit joden samengestelde Ordedienst (OD), door andere kampingezetenen ook wel aangeduid als de joodse SS, en van de Marechaussee, die de buitenbewaking deed. Niet alleen de SS en SD, de OD en de Nederlandse Marechaussee vervulden een rol, ook de Grune Polizei, de Grenzschutz en het Politiebataljon Amsterdam werkten er aan mee om de deporatiemachine op volle toeren te laten draaien. In al hun gruwelijkheid waren de maatregelen van het kampbestuur zeer effectief: van de ruim honderdduizend joden wisten er slechts enkele honderden te ontkomen.

Tentoonstelling in Herinneringscentrum Kamp Westerbork
Bij het boek hoort een gelijknamige tentoonsteling. In de expositie staan de taken en de verhalen van verschillende bewakingsgroepen centraal. Ook geven getuigenverslagen van gevangenen inzicht in het beeld dat zij van de bewakers hadden en reflecteren voormalige bewakers op hun eigen rol. e tentoonstelling is te zien tot en met 26 maart 2017 in het museum van Kamp Westerbork. 

Frank van Riet, Geschiedenis 2004, promotie 2008, werkt als onderzoeker bij de politie Rotterdam-Rijnmond. Hij promoveerde op de rol van het Rotterdamse politiekorps tijdens de bezetting.

De bewakers van Westerbork. Boom uitgevers Amsterdam

 

Gepubliceerd door  Bureau Alumnirelaties en Universiteitsfonds

3 mei 2018